wtorek, 19 maja 2009

Chrześcijanie medytują

„Sztuka medytacji chrześcijańskiej” – Avery Brooke


Na rynku wydawniczym, opanowanym przez podręczniki traktujące o rozmaitych – często nawet bardzo egzotycznych – formach medytacji Wschodu, samouczek Avery Brooke nadal jest jednym z bardzo niewielu, dotyczących medytacji chrześcijańskiej. Prawdę mówiąc, większość osób zainteresowanych nawet tematem medytacji, nie zdaje sobie sprawy, że coś takiego, ja medytacja chrześcijańska w ogóle istnieje.

Poradnik czy samouczek Avery Brooke, bez jakiejś większej podbudowy teoretycznej, odpowiada po prostu na podstawowe pytanie, czyli: jak to robić? W sposób jasny, zrozumiały i przystępny autorka, która od dwudziestu pięciu lat uczy medytacji chrześcijańskiej, przechodzi od najprostszych form medytacji, przez techniki bardziej skomplikowane, do najwyższego (prawie) doświadczenia religijnego, jakim jest kontemplacja.

Mankamentem tej pozycji jest chyba tylko to, że jest ona – moim skromnym zdaniem – zbyt skromna.



poniedziałek, 18 maja 2009

Pierwsi w Polsce AA

„Jestem alkoholikiem” – Józef Jan alkoholik


Książka jest zbiorem (wyboru dokonał i teksty opracował anonimowy alkoholik o imieniu Józef Jan) kilkudziesięciu historii spisanych lub opowiedzianych przez ludzi uzależnionych od alkoholu, którzy pić przestali dzięki pomocy poradni odwykowych, ale zwłaszcza dzięki pomocy i wsparciu, jakie otrzymali we Wspólnocie Anonimowych Alkoholików.

Większość z tych opowieści („piciorysów”) związanych jest z Poznaniem i pierwszą w Polsce grupą AA – „Ster”.

W niektórych momentach jest to lektura dla ludzi o mocnych nerwach i pewnej odporności psychicznej. Jednocześnie „perełka” dla tych, którzy interesują się fenomenem pod nazwą Wspólnota AA, a zwłaszcza jej historią.



Rozmowy z pijakami...

„Pierwszy dzień reszty życia” – Halina Zarzecka


Reporterka Halina Zarzecka zamieściła w swoim zbiorze wywiady i rozmowy ze specjalistami w dziedzinie leczenia alkoholizmu (dr Woronowicz, dr Woydyłło), z terapeutami uzależnień, którzy sami są alkoholikami oraz z kilkunastoma niepijącymi alkoholikami w różnym wieku i na różnym etapie zdrowienia z nałogu.

Ciekawe, przystępnie napisane studium.



wtorek, 12 maja 2009

Koszykarz poszukiwany

„Bez śladu” – Harlan Coben


Koszykarz Greg Downing zniknął bez śladu i ostrzeżenia krótko przed ważnymi rozgrywkami swojej drużyny.
Myron Bolitar, agent sportowy i detektyw amator, rywal Grega z czasów studenckich, zostaje zaangażowany przez właściciela drużyny koszykówki New Jersey Dragons do dyskretnego odszukania zaginionego sportowca.

Sprawa okazuje się o wiele bardziej skomplikowana niż się początkowo wydawało i sięga głęboko w przeszłość, aż do fatalnego meczu, w którym Myron Bolitar, wschodząca gwiazda zawodowej koszykówki, doznał kontuzji, która na zawsze odebrała mu szansę na występy w NBA.

Miłośnicy powieści Harlana Cobena znajdą tu także swoich innych ulubionych bohaterów: Małą Pocahontas, Wielką Cindy, Wina, Jessicę.

Powieść sensacyjna, non-stop trzymająca w napięciu, ale momentami odrobinę naiwna.



czwartek, 23 kwietnia 2009

Fantastyka niejasno...

„Upadek Hyperiona” – Dan Simmons


Jednym z głównych bohaterów jest cybryd (co to jest cybryd?!) z odtworzoną tożsamością Johna Keatsa. Z bliżej nieznanego powodu – pewnie dlatego, że to kolejny cybryd Keatsa – występuje on zwykle jako Joseph Severn, przyjaciel czy sekretarz poety.

Niezwykle ważnym elementem tej historii są megasfery, metasfery, data sfery i sfery osobliwości – cokolwiek to wszystko znaczy.

A tak w ogóle, to chodzi prawdopodobnie o spisek komputerów przeciw ludziom.

Szkoda, że wydawca nie wpadł na to, że może warto byłoby jakoś zasygnalizować, że książka jest tylko częścią jakiejś tam większej całości – niestety, w moim wydaniu* nie ma na ten temat ani słowa.

Opowieść czytana bez znajomości wcześniejszych lub późniejszych tomów jest umiarkowanie ciekawa, mało zrozumiała i dość ciężkawa – przynajmniej w kilku momentach.


* Dan Simmons „Upadek Hyperiona”, Wydawnictwo Mag 2008



środa, 22 kwietnia 2009

Jak Polak z Polakiem...

Nasz uroczy bełkot codzienny


Widziałem kiedyś angielski program satyryczny. A może kabaretowy? Nieważne… Komik, który w nim występował, żalił się w pewnym momencie prowadzącemu, że Anglicy mówią coraz bardziej niechlujnie i nie dość, że po prostu bełkoczą, nie dość, że używają wyrazów, których nie rozumieją, to jeszcze posługują się językiem, którego właściwie nie ma.
Komik opowiadał, jak chcąc niejako odpłacić pięknym za nadobne tym wszystkim „onym”, w takim właśnie stylu wybełkotał coś do taksówkarza. Brzmiało to mniej więcej jak: „ghrumm, negich ruchalth bla, bla grota haystem”. Zaciekawiony wynikiem tego eksperymentu prowadzący program spytał, co z tego wynikło? Komik na to odpowiedział zrezygnowany: „no i zawiózł mnie tam”. Tu oczywiście oklaski i aplauz widowni!

Śmieszne? Pewnie tak – zwłaszcza dopóki coś takiego dzieje się gdzieś indziej, a nie u nas. Ale wygląda na to, że i w Polsce, wielu ludzi lepiej rozumie bełkot, niż poprawną polszczyznę.

Zainteresował mnie w sklepie produkt o niezupełnie dla mnie jasnej nazwie „ćwikła z chrzanem”. Kiedy nie byłem w stanie dociec, o co tu może chodzić (i to pomimo skończonej kiedyś szkoły zawodowej o kierunku betoniarz-zbrojarz), postanowiłem zapytać sprzedawczynię, czy zawarty w słoiku produkt zawiera, być może, podwójną dawkę chrzanu?
Ciepłe spojrzenie brązowych oczu spoczęło na mnie z krowią ufnością i typowym dla tych przemiłych stworzeń błyskiem inteligencji. W efekcie już po 27 sekundach sprzedawczyni zapytała rezolutnie: „a o co panu chodzi?”. Powtórzyłem pytanie nieco wolniej i zdecydowanie wyraźniej. Bez efektu.

Już miałem opuścić sklep, kiedy wpadło mi do głowy, że może jednak warto spróbować raz jeszcze. Tym razem mówiłem już bardzo powoli i bardzo wyraźnie: „Ćwikła to są buraki z chrzanem. Jeśli w słoiku jest ćwikła z chrzanem, to domyślam się, że do tych buraków z chrzanem dołożono chrzan. Jeśli do buraków dokładano chrzan dwa razy, to wydaje się, że jest go więcej, niż gdyby dołożono go raz. Jeśli chrzanu jest w ćwikle z chrzanem więcej niż w ćwikle, to o ile więcej? Czy może dwa razy więcej?”.

Pani sprzedawczyni miała już chyba jednak inne sprawy na głowie, bo zamiast udzielić mi wyjaśnień, nieco zniecierpliwiona zapytała tylko, czy chcę w mordę. Już miałem odpowiedzieć, że tak, bardzo chętnie, ale drugiego to chyba jednak wolałbym do rączki, ale… dałem spokój. Może pani starych kawałów też nie zna? Albo zgodnie z nową modą zaliczałoby się to do molestowania?


Na okładce książki wydawnictwa X znalazłem frapującą informację, która głosiła, że ta właśnie książka „okrzyknięta została wydarzeniem roku 2008”. Natychmiast zadzwoniłem do wydawnictwa, ale pani sekretarka nie potrafiła wyjaśnić mi, przez kogo książka została okrzyknięta wydarzeniem roku 2008, a moja sugestia, że może okrzykiwał ją pan prezes wraz z żoną, pełniącą funkcję wiceprezesa, została pominięta wyniosłym milczeniem. O to, jakim wydarzeniem (sensacyjnym, nudnym, śmiesznym…) roku 2008 książkę okrzyknięto, też się nie byłem w stanie dowiedzieć.
Bardzo podobna była sytuacja z książką wydawnictwa Y, na której napisano, że jest porównywana do… jakiejś innej książki. Przez kogo jest porównywana również pozostało tajemnicą.

Przeciętnie cztery razy w tygodniu zmuszony jestem wytężać wszystkie siły, żeby zrozumieć, że mój rozmówca określając się mianem oportunisty miał na myśli to, że jest wojowniczy, zadziorny i uparty, a inny, twierdzący, że jest spolegliwy, uważa się za człowieka wyjątkowo spokojnego i uległego. Tłumaczenia „bynajmniej-przynajmniej” dokonuję już właściwie odruchowo.

Znaczenia wyrazu „zajefajnie” nie rozumiem niestety do dziś.



poniedziałek, 13 kwietnia 2009

Indie rzekomo prawdziwe

„Biały Tygrys” – Aravind Adiga


Prawdę mówiąc, kiedy mam napisać cokolwiek na temat „Białego Tygrysa”, czuję się tak, jak – być może – czułby się mieszkaniec Hondurasu, któremu kazano by napisać recenzję polskiego filmu „Rozmowy kontrolowane”. Adiga pisze o kraju, którego nie znam, w którym nie byłem, którego kultura i wierzenia są mi zupełnie obce, o kraju, na którego temat informacje trafiają do mnie z rzadka, właściwie tylko przypadkowo i zwykle są one ze sobą sprzeczne.

Muszę być też ostrożny i uważny – większość czytelników (i ja kiedyś także) ma tendencję do brania za prawdziwą tą opowieść, która jest bardziej brutalna i zawiera więcej drastycznych szczegółów. Czy rzeczywiście im bardziej koszmarna wizja, tym na pewno prawdziwsza? Oj! Chyba jednak nie koniecznie i nie zawsze…

Pierwsze, co mnie wręcz uderzyło, to niesamowite podobieństwo „Białego Tygrysa” do książki Mankella „Comédia infantile”. W pierwszej Balram opowiada o sobie i o Indiach panu Jiabao, w drugiej Nelio opowiada o sobie i o Mozambiku piekarzowi. W obu przypadkach opowieści kontynuowane są nocami.

Narratorem i tytułowym Białym Tygrysem jest Balram Halwai – imię wymyślił mu pijany nauczyciel, gdyż nikt z rodziny nie miał czasu ani ochoty na zajmowanie się takimi głupstwami. Nazwisko właściwie też nie jest nazwiskiem w europejskim znaczeniu tego słowa; Halwai to nazwa kasty i jednocześnie zawodu, Halwai to cukiernik. Opowiada on, mającemu odwiedzić Indie panu Jiabao, o prawdziwym (rzekomo) życiu w tym kraju, a robi to opowiadając historię swojego życia, podobno typową – poza końcowymi elementami – do życia milionów Indusów.

Balram Halwai: zabrany ze szkoły zanim nauczył się czegoś więcej niż podstaw czytania i pisania, pracownik herbaciarni, służący i kierowca, zabójca, właściciel przedsiębiorstwa taksówkowego.
Indie: bieda, korupcja, ciemnota, kasty, bezprawie, wyzysk, współczesne niewolnictwo.

Tak wygląda ta książka w bardzo wielkim skrócie. Czy jest prawdziwa? Nie wiem, być może, ale… instynktownie i „na wyczucie” bardzo w to wątpię. Na takiej samej zasadzie wątpię też, żeby prawdziwe Indie pokazywały filmy w stylu bollywood. Jedna i druga wizja wydaje mi się wręcz groteskowo przerysowana.



środa, 8 kwietnia 2009

Tajne służby po naszemu

„Noblista” – Marcin Wolski


I tak oto autor mojej ulubionej audycji radiowej („60 minut na godzinę”) zmajstrował kapitalną powieść sensacyjną. Jest to thriller szczególny i wyjątkowy, ma bowiem ograniczony „termin przydatności do spożycia” oraz ściśle określony, i też niezbyt rozległy, zasięg terytorialny.

Wiktor Leśniewski, młody pracownik naukowy Instytutu Historii PAN, rozstaje się ze swoją dziewczyną, Magdaleną, która wkrótce ginie w wypadku drogowym. Porzucony kochanek podejrzewa, że przyczyną zerwania była fascynacja Magdaleny pisarzem, Henrykiem Barskim i – co tu dużo mówić – po prostu romans młodej dziewczyny z siedemdziesięcioletnim mistrzem pióra.

Wiktor, wykorzystując swoje kontakty w IPN i kierowany niezbyt czystymi, choć pewnie zrozumiałymi w tej sytuacji intencjami, postanawia „prześwietlić” Barskiego, sprawdzić, czy kreowany przez salony literackie na laureata Nagrody Nobla pisarz faktycznie ma tak czyste ręce, że może z podniesionym czołem przyjmować hołdy, jako autorytet moralny w kraju, w którym kolejne lustracje demaskują całe gromady agentów bezpieki wśród ludzi, o których wcześniej nikt złego słowa by nie pomyślał, a co dopiero powiedział.

Wiktor, wraz ze swoim doktorantem, pracownikiem IPN, rozpoczyna prywatne śledztwo. Początkowo wydaje się, że Barski jest faktycznie zupełnie „czysty”. Młodzi historycy rzeczywiście nie znajdują żadnych kompromitujących starszego pisarza materiałów czy dokumentów. Aż do chwili, gdy…
Ano właśnie. Przeciętna powieść zmienia się w jednym momencie (no, powiedzmy, ze chodzi o kilka kartek) w wulkan wyrzucający z siebie sensacyjne fajerwerki rodem z powieści Ludluma czy Morella.

Wspomniałem o pewnych czasoprzestrzennych ograniczeniach książki Wolskiego. Zawiera ona historię tak bardzo polską, że wątpię, czy byliby w stanie ją zrozumieć na przykład Amerykanie. Podobnie jest zresztą z filmami w typowo polskiej konwencji: „Miś”, „Rejs”, „Alternatywy 4”.
Ponadto fabuła oparta jest na dość specyficznych wydarzeniach, nastrojach i klimatach, jakie panowały w Polsce w pierwszych latach XXI wieku. Nie jest wykluczone, że za lat piętnaście tej historii nie będą dobrze rozumieli nawet sami Polacy – chyba, że pasjonujący się historią polityczną Polski lat 2002-2007.

W każdym razie dziś jest to jeszcze całkiem niezła rozrywka.



niedziela, 5 kwietnia 2009

Rewanżu nie będzie nigdy

„Pingpongista” – Józef Hen


Czternastoletni Michał Dembina próbował w czasie wojny uratować z pogromu starszego kolegę, Zygę Ehrlicha, z którym grywał w ping-ponga. Nie udało się, żydowski chłopiec został zastrzelony na oczach Michała.

Sześćdziesiąt lat później Michał Dembina – teraz już Mike Murphy, Amerykanin, sędzia z Nowego Yorku – przyjeżdża do rodzinnego Cheremca, żeby wziąć udział w odsłonięciu pomnika bestialsko pomordowanych Żydów.

Pomnik upamiętniający te potworne wydarzenia właściwie jest obecny w Cheremcu już od bardzo dawna. Problem polega tylko na tym, że napis na nim jest po prostu kłamstwem i oszustwem. Żydów w miasteczku nie wymordowali Niemcy – zrobili to Polacy, ich sąsiedzi.

Żyją jeszcze w Cheremcu ci, którzy kiedyś spuścili z łańcucha własne demony i dali upust wewnętrznej potrzebie okrucieństwa, zabijania, okazania wyższości, pogardy i nienawiści. Ci, którzy mordowali.
Żyją także ci skalani chciwością – do dziś mają w domach pożydowskie meble, maszyny do szycia i inne sprzęty. Niektórzy nawet całe domy zajęli jak swoje, jakby się im należały.

Poza nielicznymi wyjątkami w miasteczku panuje zmowa milczenia. Po co o tym mówić, po co do tego wracać. Przyciśnięci do muru zasłaniają się księdzem, który ponoć nauczał ich, że zabijanie Żydów (przeklęte plemię, które wydało Jezusa!) nie jest grzechem.

Kilkudniowy pobyt Murphy’ego w Cheremcu i rozmowy, jakie w tym czasie prowadził ze starymi i młodymi mieszkańcami, są okazją do pokazania szerokiego spektrum współczesnych postaw Polaków wobec takich zdarzeń i sytuacji (akcja powieści dzieje się w 2001 roku). Cheremiec to taka Polska w miniaturze. Polska, w której nareszcie – choć bardzo powoli i z oporami – walą się w pył pół wieku pielęgnowane przekonania, z których wynika, że Polacy to święci ludzie byli i jak jeden mąż bezinteresownie i z narażeniem własnego życia ratowali Żydów przed Niemcami.
Jest to wizja niewątpliwie bardzo urokliwa i kusząca, kłopot w tym, że zupełnie nieprawdziwa.

Polski antysemityzm? Ależ tak! Jako choroba. Poza tym, że chroniczna, to znaczy – ma nawroty – to jeszcze niezwykle trudna do wyleczenia, może w ogóle nieuleczalna, a to z tego powodu, że choremu po prostu sprawia ona przyjemność.

Ale sędzia Murphy nie przyjechał do Cheremca się mścić. Przyjechał, żeby… Ano, właśnie. Może to jest dopiero prawdziwym przesłaniem książki Józefa Hena?

Uderzyło mnie podczas lektury stwierdzenie, że Jezus był narodowości polskiej, a dowodzić ma tego, rzekomo znany wszystkim fakt (znany ze śpiewów w kościołach katolickich), że Maryja jest królową Polski.
W „Pingpongiście” przekonanie to prezentuje wsiowy głupek, ale ja pamiętam je z własnego dzieciństwa. Mój kolega ze szkoły średniej mówił dokładnie to samo…